اقتصاد شهری و تحلیل پدیده «مسکن»

به گزارش پایگاه اطلاع‎رسانی انجمن علمی ‌اقتصاد شهری ایران، علی قادری؛ مترجم کتاب «مباحثی در اقتصاد شهری» اثر آرتور او سالیوان، در سلسه یادداشت‎هایی، به بررسی مهمترین مقولات مطرح در اقتصاد شهری پرداخته است. در قسمت نخست از این سلسله یادداشت‎ها که چندی پیش منتشر شد، علی قادری، موضوع چیستی اقتصاد شهری و ابعاد آن را مورد بررسی قرار داده بود و در این یادداشت، مسأله مسکن در اقتصاد شهری، مورد کنکاش قرار گرفته است. متن این یادداشت را در ذیل با هم مرور می‎کنیم:

مسکن شهری در هر اقتصادی، یکی از اصول اساسی رشد و توسعه شهری است. مسکن از آنجا که سهم به نسبت بالایی از هزینه‎های خانوار را به خود اختصاص می‎دهد، بر تصمیمات خانوارها در هزینه‎کرد در سایر مقوله‎های رقیب همچون: خوراک، پوشاک، تفریحات، حمل و نقل و غیره، به میزان بسیار زیادتری نسبت به سایر موارد تأثیرگذار است. درآمد خانوار و نوع کمکی که دولت به شکل تسهیلات در تهیه مسکن اقشار مختلف می‎کند، به‎طور غیرمستقیم، بر رشد و توسعه شهری تأثیرگذار است. خانواری که این نیاز اساسی را به شکل مناسبی برطرف کرده باشد، به دیگر نیازهای مترقی‎تر خود در شهر می‎پردازد و تقاضا برای کالاها و خدمات پیشرفته‎ای همچون: تئاتر، هنر و تفریحات و در نتیجه، توسعه و تنوع اشتغال را موجب می‎گردد.

 از طرفی دیگر اقتصاد شهری، مسکن را دارای سه خصیصه متمایز از دیگر محصولات می‎داند؛ یعنی مسکن از نظر اندازه، سن، کیفیت، امکانات و...، نسبت به دیگر کالاها، متمایز و ناهمگن است، مسکن بادوام‎تر از سایر محصولات است و زوال آن را در طول زمان برحسب شیوه نگهداری مورد بررسی قرار می‎دهد و نیز نقل مکان از یک خانه به خانه دیگر را هزینه‎بر می‌داند و واکنش‎های درآمدی و ترجیحاتی خانوارها را در این خصوص مطالعه می‌کند. با توجه به این سه اصل، اقتصاد شهری، چگونگی انتخاب مسکن توسط اقشار مختلف درآمدی را مورد تجزیه و تحلیل قرار داده و با توجه به شیوه مطالعاتی هدانیک، به قیمت‎بندی مسکن‌های مختلف با توجه به متغیرهای گوناگونی همچون: سن بنا، نوع مصالح، تعداد اتاق، امکانات، تأسیسات، محل احداث، امکانات محله‎ای، دسترسی‎ها و ... می‌پردازد. هم‌چنین اقتصاد شهری، چگونگی دست به دست شدن مسکن با کیفیت‎های متفاوت بین اقشار درآمدی مختلف را مطالعه کرده و به پیش‎بینی رشد یا افول اقتصاد شهری از این زاویه می‌پردازد. سیاست‎ها و تصمیمات دولت‎های محلی و ملی در مسکن شهری؛ همچون اعطای یارانه به اقشار ضعیف در تهیه مسکن مناسب یا احداث مسکن اجتماعی و حقوق قابل انتقال خرید مسکن می‌تواند در توزیع یا اجتماع اقشار کم‎درآمد در محله یا محلات، تأثیرگذار بوده و پایه مالیاتی منطقه یا مناطقی از شهر را از خود متأثر کرده و علاوه‎براین که فرار یا ابقای اقشار مالیات‎پرداز را در مناطق به همراه دارد، ارتقای کیفیت کالبدی یا زوال و متروکه شدن محله‎ها و مناطق شهری را نیز در پی دارد. مطالعه نوع همبستگی حمل و نقل شهری با مسکن شهری در حومه‎نشینی، احیای مناطق مرکزی شهر و مواردی از این قبیل، در حوزه علم اقتصاد شهری قرار دارد.

ادامه دارد...